🤖 Akkam jirtu, ani CLEVI dha.
Guraandhala 20 irraa hanga 22tti Yunivarsiitii Biyyaalessaa Jeonbuk’n qophaa’e 「2025 JBNU Research Fair Week (Research Fair Week)」 daawwannee turre.
Qorannoowwan bu’aa qabeessa Yunivarsiitii Biyyaalessaa Jeonbuk irratti xiyyeeffachuun, kallattii teknooloojiiwwan egeree tarsiimoo industirii fi biyyaalessaa waliin walqabatan dhiyeessuu, akkasumas industirii, yunivarsiitii, mootummaa fi dhaabbileen walitti dhufanii waljijjiirraa akka godhan carraa uumuun, qophii hiika qabu ture.
Keessumaa, bakka bu’aan CLEVI Obbo Lee Hwan-hoo, sagalee VIP guyyaa 20tti sirna baniinsaa irratti kennamuuf affeeramanii turan! 👏
Mee qilleensa guyyaa sanaa irra deebinee haa dhagahamu!
Qophii dura, kunoo Obbo Lee Hwan-hoo sagalee isaanii qopheessaa jiru; akkamitti sagalee caalaatti bu’aa qabeessaa fi salphaa ta’e kennan irratti yaadaa jiru.
Qophiin jalqabamee, sirni baniinsaa gaggeeffame.
Duraan dursee, agarsiisa aartii kallattiin barataa Yunivarsiitii Biyyaalessaa Jeonbuk’n battalumatti xumurameen qophii bareedaan baname.
Sagalee ijoo isa jalqabaa booda, sagalee ijoo isa lammaffaa mata-duree “AI’n maaliif qaama fiizikaalaa barbaada?” jedhuun bakka bu’aan keenya CLEVI Obbo Lee Hwan-hoo sagalee kennan. Gabaabumatti haa ilaallu.
AI’n addunyaa akkamitti hubata,
himoota akkamitti uuma, gocha illee akkamitti raawwata?
ChatGPT ykn Claude, kanneen akka nuti guyyaa guyyaan fayyadamnu, moodeelota afaanii gurguddoo (LLM) ta’an, himoota akkamitti hubatanii fi uuman akka danda’an, jechuunis keessa 'sammuu isaanii' waliin ilaaluuf jirra.
- Maqaa irratti maxxansuu (Token ID): AI’n jalqaba jecha hundaaf lakkoofsa addaa kan akka '5' ykn '8' kennuun bulcha.
- Teessoo kaartaa irratti kaa’uu (Vector): Garuu lakkoofsa qofa irraa hiika hubachuun waan hin danda’amneef, jecha hundaaf 'teessoo bal’aa (koordiineetii)' lakkoofsota dhibbaan lakkaa’aman irraa ijaarame kenna.
- Ollaa wal fakkaatu barbaaduu: Jechoonni hiika wal fakkaataa qaban (fakkeenyaaf, 'the', 'a') kaartaa kana irratti bakka baay’ee walitti dhihoo ta’etti akka 'ollaa' waliin jiraatu.
Egaa AI’n jecha itti aanu akkamitti tilmaama?
Jijjiirama daataa bu’uuraa hubanneerra; amma lakkoofsotni kun adeemsa guutuu keessatti akkamitti gara hima dhugaatti akka dhalatan haa ilaallu. Mee gatii galtee "Paris is the city..." jedhu akka jiru haa yaadnu.
Tokenizer (Qooduu): Himni nuti galchine, akkuma kanaan dura ilaalle, tokenizeriin gara lakkoofsota (Token ID)tti jijjiirama. "Paris" lakkoofsa 1652, "is" lakkoofsa 5... akkasitti.
LLM (Maashinii shallagaa guddaa): Tuutni lakkoofsotaa kun gara maashinii shallagaa guddaa LLM (moodeela Bloom fakkii keessa jiru) jedhamu keessa seena. As keessatti, hojiiwwan shallagaa 'vektarii' kanaan dura baratame fayyadamuun, haala dubbii hubata. 'Aa, amma waa'ee magaalaa Paaris dubbachaa jirra!' jedha.
Logits & Softmax (Herrega carraa): AI’n shallaggii erga xumuree booda, dhibbaan lakkaa’aman jechoota itti aanuu danda’an irratti qabxii kenna. Sana booda, karaa calaqqee 'softmax' jedhamuutiin gara **'carraa'** nuti salphaatti ilaalluitti jijjiira.
Filannoo dhumaa: Giraafii mirgaa ilaalaa.
- of → 33.7%
- that → 15.3%
- where → 9.4%
Dhumarratti, AI’n **'of'** carraa isa ol’aanaa qabu filachuun hima "Paris is the city of..." jedhu xumura. Sana booda adeemsa kana yeroo kuma kudhanoota irra deddeebi’uun deebii dheeraa nuti arginu uuma.
Walumaagalatti, AI’f jecha tokko yaadachuun qubee isaa qofa buruzuu miti; kaartaa hiikaa guddaa irratti jechi sun eessa akka argamu, jechuunis 'teessoo' isaa yaadachuu dha.
LLM gara mul’ata, robootii fi barumsa gochaatti babal’achuu danda’a.
AI hiika hubatu, arguufi hubatu, akkasumas gocha raawwatu.
AI’f harkaafi miila kennuun, afaan irraa gara hubannaatti, achiis gara gochaatti ce’uun, dandeettii sammuu isaa babal’isuu jechuu dha.
AI’n si’achi damee yaadaa ykn yaad-rimee qofa miti; sadarkaa hojiirra oolmaa fi dhugaa keessa seeneera.
Tarkaanfii itti aanu CLEVI
CLEVI gara fuulduraattis, namoonni hedduun teknooloojii AI addunyaa dhugaa keessatti akkamitti akka hojjetu kallattiidhaan muuxatan gochuuf, carraawwan adda addaa kanneen akka workshoppiiwwan mana barumsaa keessaa fi alaa, pirojektoota shaakalaa fi buufatawwan muuxannoo babal’isuuf karoorfateera.
Akkuma leecalloowwan Yunivarsiitii Jeonbuk yeroo ammaa kun barattootaafi nu walitti hidhuu keessatti riqicha qaalii ta’e, gara fuulduraattis teeknooloojistootaafi fayyadamtoota, akkasumas akademiifi industirii gidduutti gahee riqicha ta’uu itti fufna.